Անկախ փորձագետ Լարրի Բրեքենրիջը` Ամուլսարի հանքի շահագործման շուրջ առաջացած խնդիրների մասին
«Ամուլսարի դեպքում թթվային դրենաժի խնդիրը լիովին կառավարելի է` շնորհիվ ներկայիս մեթոդների եւ տեխնիկայի»,- «Առավոտի» հետ զրույցում ասաց բնապահպանական հարցերով ինժեներ, Global Resource Engineering ընկերության փորձագետ Լարրի Բրեքենրիջը:
«Վերջին տարվա ընթացքում մենք ներգրավել ենք բազմաթիվ մարդկանց, որոնք դեմ էին դուրս գալիս այդ ծրագրին, որպեսզի իրենց ավելի լավ բացատրենք, թե ինչպես ենք մենք պատրաստվում կառավարել թթվային դրենաժը: Իմ վերջին այցի նպատակը հենց դա է: Վերջին տարիների ընթացքում մեր իրականացրած ուսումնասիրությունները փաստում են, որ իրականում ռիսկերը շատ ավելի քիչ են, քան մենք կանխատեսել էինք: Եվ այդ ամենը Ամուլսարում թթվային դրենաժի կառավարումը շատ ավելի հեշտ եւ արդյունավետ է դարձնում»,- ասաց մեր զրուցակիցը:
Հիշեցնենք. Ամուլսարի ոսկու հանքի շահագործման դեմ պայքարը սկսվել է 2010 թվականից: Ծրագիրն իրականացնող «Լիդիան Արմենիա» ընկերության պատասխանատուները հայտարարել են, որ պատրաստվում են 370 միլիոն դոլարի ներդրում կատարել եւ 700 աշխատատեղ ստեղծել 10 տարով (մշտական) եւ 1300-ը` համատեղ։ Այս ծրագրով սպասվում են տարեկան 259 միլիոն դոլարի արտահանում եւ 370 միլիոն դոլարի ներդրում: Մամուլում տեղեկություններ հրապարակվեցին ընկերության եւ ՀՀ նախագահ Արմեն Սարգսյանի կապի մասին: Արմեն Սարգսյանը հերքեց դրանք:
2014 թվականին Գնդեվազ համայնքից, ինչպես նաեւ բնապահպանական կազմակերպությունների կողմից բողոքներ են ներկայացվել ծրագրին ֆինանսական աջակցություն ցուցաբերող Վերակառուցման եւ զարգացման եվրոպական բանկի (ՎԶԵԲ) եւ Համաշխարհային բանկի մաս կազմող Միջազգային ֆինանսական կորպորացիայի (ՄՖԿ) նկատմամբ: 2017թ. այս կառույցը զեկույց հրապարակեց, որում նշված էր, որ ՄՖԿ-ն ռիսկերի գնահատում չի իրականացրել նախնական ներդրման հաստատման ժամանակ, և որ բնապահպանական ու սոցիալական ազդեցությունների առավել մանրամասն գործողությունների պլան էր հարկավոր: ՄՖԿ-ն նաև նշում էր, որ ազդեցությունների գնահատման ժամանակ լիարժեք չեն գնահատվել Ջերմուկ առողջարանային քաղաքի զբոսաշրջության, ինչպես նաև Գնդեվազ համայնքի վրա ծրագրի ազդեցությունները: 2017 թվականի մայիսին ՄՖԿ-ն լքեց այս ծրագիրը: Իսկ ՎԶԵԲ ուղարկված բողոքին բանկը նախնական շրջանում պատասխանեց, որ չի քննի այն, քանի որ բանկը միայն հանքի ուսումնասիրման փուլն է ֆինանսավորել, իսկ երբ ուսումնասիրման փուլն ավարտվեց, և սկսվեցին շահագործման նախապատրաստական աշխատանքները նույն բանկի աջակցությամբ, բանկը հրաժարվեց հաղորդակցվել դիմողների հետ: Այս գործընթացներին զուգահեռ ընթանում են նաև մի քանի դատական գործեր, որոնցից ամենահինը գնդեվազցիների՝ դեռևս 2015թ. Վարչական դատարան ներկայացրած հայցն է, որով վիճարկում են հանքը շահագործել պատրաստվող «Լիդիան Արմենիա» (նախկինում Գեոթիմ) ընկերությանը տրված թույլտվությունները: Վարույթներ են նաև ներկայացվել ՄԱԿ-ի Եվրոպական տնտեսական հանձնաժողով, ինչպես նաև Օրհուսի կոնվենցիայի համապատասխանության կոմիտե: Վերջինս քննում է Հայաստանի կողմից Օրհուսի կոնվենցիայի դրույթները պարբերաբար խախտելու հետևանքով Հայաստանի դեմ միջոցներ կիրառելու հարցը: 2016 թվականից ի վեր գործում է նաև առցանց ստորագրահավաք՝ ուղղված կառավարությանը և միջազգային ֆինանսավորողներին: Ստորագրահավաքին միացել է 8000-ից ավելի մարդ:
Հայկական բնապահպանական ճակատը հանքի շահագործման հիմնական վտանգը համարում է այն, որ երբ հանքավայրի վերին մասը բացվի, և բացահանքերը սկսեն խորանալ, ջրի ներհոսքը դեպի հանքայնացված ապարներ զգալիորեն կաճի, և արդյունքում կավելանա թթվային դրենաժի ծավալը։ Վերջինիս արտահոսքը կրելու է ապակենտրոնացված բնույթ՝ բազմաթիվ աղբյուրների և ճեղքային ջրերի տեսքով։ Այս տիպի արտահոսքը չի կարգավորվում։ Միևնույն ժամանակ հանքավայրի ապարները խիստ ճաքճքված են, և այս պատճառով ներհոսող ջուրը չի կուտակվելու բացահանքերի հատակին, այլ միանգամից ներծծվելու է խորը հորիզոններ։ Արդյունքում կձևավորվի վիթխարի թթու ջրերի գեներատոր, որը կգործի ոչ միայն հանքավայրի շահագործման ընթացքում, այլեւ տասնյակ, գուցե հարյուրավոր տարիներ հանքավայրը փակելուց հետո։ Աղտոտված ջրերը, ըստ բնապահպանների, մեծ վտանգ են ներկայացնելու և Ջերմուկի համար, և մեր` դեռևս մաքուր ջրավազանների համար` Արփա և Որոտան, և մեր ջրամբարների` Կեչուտ, Սպանդարյան և Սևանա լճի համար:
Մանրամասն՝ սկզբնաղբյուր կայքում
