«Չորրորդ Իշխանություն» թերթը գրում է. Կիրակի օրը «Արմենիա» հեռուստաընկերության «Ռևոլյուցիա» հաղորդման տաղավարում էր ՀՀ արդարադատության նախկին նախարար, ներկայումս ԱԺ աշխատակազմի ղեկավար Հրայր Թովմասյանը, որը քննարկման դրված Ընտրական օրենսգրքի նոր նախագծի հեղինակներից է։ Հաղորդման հիմնական քաղաքական մեսիջը հետևյալն էր՝ այն առաջարկները, որոնք ներկայացվել են ընդդիմության և քաղհասարակության ներկայացուցիչների կողմից, ընդունելի չեն։ Ըստ Թովմասյանի՝ դրանց որոշների նկատմամբ կասկած են հայտնել անգամ դրսի փորձագետները։ Խոսքն, ի դեպ, նաև ցուցակների հրապարակման մասին է։ Միանգամից փաստենք, որ սա հասարակական կարծիքի մանիպուլյացիա է, որովհետև հեղինակավոր միջազգային կառույցների ներկայացուցիչները հրապարակային հայտարարություններով են հորդորել ՀՀ իշխանություններին ապահովել քվեարկության մասնակցած ընտրողների տվյալների հրապարակումը։ Գոնե այս մասով Թովմասյանը ստում է։
Սկսենք ամենասկզբից։ Ինչո՞ւ է, օրինակ, ընտրական օրենսգրքի նախագիծը թաքուն քննարկվել ու մշակվել, հետո ուղարկվել Վենետիկ՝ ո՞րն է սրա պատճառը։ Թովմասյանի դիտարկումը հետևյալն է. «Բնավ չեմ արդարացնում, բայց դրանից պետք չէ ողբերգություն սարքել»։ Առհասարակ, այս արտահայտությունը Հրայր Թովմասյանի ամենասիրած արտահայտություններից մեկն է։ Եվ եթե սահմանադրագետ-իրավաբանի համար այստեղ տարօրինակ ոչինչ չկա, դա դեռ չի նշանակում, որ տարօրինակությունների ու ինչուների շղթան փակվում է:
Որպես իրավաբան Թովմասյանը, կարծում ենք, պետք է տիրապետեր իրավիճակների նրբությանը, այս դեպքում գոնե գիտակցեր, որ լեգիտիմության ճգնաժամով տառապող երկրներում օրենսդրական նախաձեռնության լեգալության ապահովման խնդիրը ամենաբարդ ու կարևոր էտապներից է։ Սխալ է, շատ սխալ, երբ այս կարևորագույն օրենքի ծնունդը ուղեկցվում է կասկածներով ու մութ պատմություններով։ Եթե իսկապես իշխանության ու օրենքի հեղինակների նպատակը ազնիվ է՝ ունենալ այնպիսի օրենսգիրք, որը կապահովի որակական այլ մակարդակի ընտրություններ, ապա ինչո՞ւ է գործընթացն ի սկզբանե դրվում անվստահության, ստի ու հասարակական կարծիքը մանիպուլացնելու ռելսերի վրա։ Այս հարցը չտրվեց Թովմասյանին, փոխարենը նա իր հայտարարություններով ահագին նյութ տվեց ընդդիմադիրներին ու քաղհասարակության ներկայացուցիչներին։
Կարծում ենք՝ առաջիկա օրերին դեռ կլսենք հակադարձումներ։ Իսկ մենք այս հրապարակման շրջանակներում միայն առանձնացրել ենք հարցազրույցի այն կտորները, որտեղ Թովմասյանն իրեն թույլ է տվել քաղաքական ենթատեքստեր ունեցող որոշակի հայտարարություններ անել։
- Պարոն Թովմասյան, Դուք նաև նախորդ ընտրական օրենսգրքի հեղինակն եք։ Իհարկե, որպես իրավաբան պատվաբեր է հեղինակել երկրի ընտրական օրենսգիրքը, բայց, այնուամենայնիվ, որպես քաղաքացի վատ չե՞ք զգում, որ Ձեր հեղինակած օրենսգրքով տարիներ շարունակ կեղծվում են ընտրությունները։ Թեկուզ անուղղակիորեն՝ ինչ-որ պատասխանատվություն չե՞ք զգում։
- Ես զերծ կմնայի կատեգորիկ դատողություններից՝ կեղծվում են ընտրությունները, վատ են ընտրությունները և այլն։ Բայց անդրադառնալով Ձեր հարցին, պիտի ասեմ, որ ցանկացած իրավաբանի համար պատվաբեր է նման կարևորագույն օրենքի մշակմանը մասնակցելը։ Ես 25 տարեկան էի, երբ աոաջին անգամ մասնակցեցի ընտրական պրոցեսին, և նոր էր իմ դիսերտացիայի թեման հաստատվել։ Իմ դիսերտացիոն թեման այլ թեմա էր, և ես որոշեցի, որ պիտի փոխեմ այն և զբաղվեմ ընտրություններով։ Այն ժամանակ մտածում էին այնպես, ինչպես հիմա Դուք, որ եթե մի հատ լավ ընտրական օրենսգիրք ունենանք, մեր երկրում ընտրական ոլորտում բոլոր խնդիրները կլուծվեն։ Բայց նույն իմ դիսերտացիայում արձանագրեցի, որ լավ ընտրությունների համար առնվազն երեք նախապայման պետք է գոյություն ունենա, որոնցից մեկն է ընտրական օրենսդրությունը։
Երկրորդը՝ քաղաքական իշխանությունների կամքն է անցկացնելու ժողովրդավարական ընտրություններ։ Եվ երրորդը, որը կարևորն է, հասարակության քաղաքական-իրավական կուլտուրան է, մշակույթի աստիճանն է, որտեղ գնահատվում և հասկացվում է ընտրությունների դերն ու նշանակությունը։ Մի հասարակություն, որտեղ քաղաքական ընտրություն կատարելու մոտիվացիաները չեն իջնում կենցաղային մակարդակի։ Երբ որ քաղաքական մշակույթում մենք հստակ տարբերակում ենք՝ ով է լավ քաղաքական գործիչը, ով է վատ, որովհետև ցանկացած լեզվով Դուք մի 10 հազար բառ կգտնեք, որով կարելի է շատ լավ ընտրական պլատֆորմ գտնել և դրանով ներկայանալ հանրությանը։
Որքանով հասարակությունը կգիտակցի դրանց իրական լինելը, որքանով հասարակությունը կգիտակցի դրանց իրականանալի լինելը, այդ մարդկանց ազնվությունը՝ սա միանգամայն այլ խնդիր է։ Ուստի՝ այս առումով այն երեք կոմպոնենտների միաժամանակյա առկայության դեպքում միայն կարող ես դրա մասին խոսել։ Եթե խոսենք ընդհանրապես ընտրական օրենսդրությունից, ես կարող եմ հպարտորեն նշել, որ մեր ընտրական օրենսդրությունը, որը գործում էր 1999 թվականից, որակական իր հատկանիշներով չէր զիջում եվրոպական շատ ու շատ երկրների օրենսդրությանը։
Մանրամասները՝ թերթի այսօրվա համարում:
