Երեք օր առաջ ԵԽԽՎ-ում մերժեցին ընթացիկ հարցերի տակ ներառել Ղարաբաղյան հակամարտության վերաբերյալ քննարկումը: Ի՞նչ է սա նշանակում, որտե՞ղ թերացավ ԵԽԽՎ հայկական պատվիրակությունը, ո՞ւմ շահերն է պաշտպանում այդ պատվիրակությունը և իրականում ի՞նչ պետք է արվեր: Այս հարցերի շուրջ Analitik.am-ի թղթակիցը զրուցել է Միջազգային և անվտանգության հարցերի Հայկական ինստիտուտի հիմնադիր և ղեկավար, քաղաքական վերլուծաբան Ստյոպա Սաֆարյանի հետ.
-Պարոն Սաֆարյան, այսպիսով ԵԽԽՎ-ում մերժեցին ընթացիկ հարցերի մեջ ներառել ղարաբաղյան հակամարտության վերաբերյալ քննարկումը: Արդյոք կարելի՞ է սա տապալում համարել ԵԽԽՎ հայկական պատվիրակության համար:
-Ճիշտն ասած՝ ինձ համար հասկանալի չէ՝ ԵԽԽՎ հայկական պատվիրակությունը չի կարողանո՞ւմ աշխատել, թե՞ գիտակցաբար է անում այն, ինչ անում են: Իսկ այն, ինչ կատարվեց, աննախադեպ է. Եվրոպայի Խորհրդի տարածքում պատերազմ է բռնկվել, սակայն հարցը հրատապ կերպով չի քննարկվում, զեկուցող չի նշանակվում, մոնիթորինգ չի իրականացվում: Ինչո՞ւ դա արվեց Հայաստանի նկատմամբ, սա վերին աստիճանի լուրջ հարց է:
Իհարկե պետք չէ մոռանալ, որ ԵԽԽՎ նորանշանակ նախագահը ադրբեջանական լոբբինգի ազդեցության տակ է և փորձեց ապահովագարել Ադրբեջանին, իհարկե Եվրոպայի Խորհդրի ազդեցության լծակները քիչ են, բայց չպետք է մոռանալ նաև այն, որ նույնիսկ 2008 թվականին ռուս-վրացական պատերազմից հետո իրավիճակին պարբերաբար անդրադարձեր եղան, մոնիթորինգ իրականացվեց, ինչը կանխարգելիչ ազդեցություն ունեցավ պատերազմի նոր ալիքի համար:
Բայց ի՞նչ արեց հայկական պատվիրակությունը... Ես օրինակ կհրաժարվեի այն ելույթներից, որոնց օգնությամբ փորձ արվեց քննարկումների իմիտացիա ստեղծել: Այդ երեք ելույթներով հայկական պատվիրակության անդամները դուրս բերեցին կուտակված ներքին զայրույթը, և քառօրյա պատերազմի թեման փակվեց: Ո՞վ է սկսել, ինչո՞ւ է սկսել, ի՞նչը թույլ տվեց սկսել, ինչո՞ւ ԵԽԽՎ-ն ընդունեց Սարսանգի ջրամբարի բանաձևը... Սրանք հարցեր են, որոնց պատասխանները չհնչեցին:
Ես կարծում եմ, որ հայկական պատվիրակությունը կամ դավադիր պայմանավորվածության մեջ է ընդդեմ Արցախի կամ Հայաստանի կամ պարզապես չի հասկանում, թե որն է իր անելիքը և կարողություն չունի այդ բեռն իր վրա վերցնելու համար:
Իհարկե, հիմա մեր պատվիրակության անդամները կոծկելու են ամեն ինչ, բայց մենք տեսնում ենք, թե ինչպես ԵԽԽՎ նախագահը հանցավոր համագործակցության գնաց հայկական պատվիրակության ղեկավար Հերմինե Նաղդալյանի հետ, վերջինս անուղղակի համագործակցության գնաց Ադրբեջանի հետ, որոշեցին չնեղացնել Բաքվին և Ադրբեջանին չվերագրել հանցագործություններ: Կարող է հակառակ կարծիքը լինել, թե եղան ելույթներ, բայց դա քիչ է: Իրականում պետք է լինեին բանաձևեր, զեկույցներ, պետք է ներկայացվեր ինստիտուցիոնալ դիրքորոշում:
-Իսկ ինչո՞ւ չեղան այդ բանաձևերն ու զեկույցները
-Ես հենց դա եմ ասում, դավադրություն է իրականացվել Հայաստանի և Արցախի դեմ, քանի որ պայմանավորվածություն է եղել քննարկման իմիտացիայով փակել հարցը, սա դավաճանություն է: Եթե Հերմինե Նաղդալյանը տեղյակ չէ, ինչում կասկածում եմ, թող բացի նայի, թե ինչպես են վարվել Եվրոպայի Խորհուրդը և ԵԽԽՎ-ն 2008 թվականի ռուս-վրացական պատերազմից հետո:
Հիմա մեր պատվիրակությունը թոզ է փչում հասարակության աչքերին, թե քննարկում է տեղի ունեցել, բայց իրականում երեք ելույթ է եղել, որոնցից Նաղդալյանի ելույթն առհասարակ չի վերաբերել քառօրյա պատերազմին, իսկ մյուս ելույթներն եղել են հայտարարությունների ժամին, այսինքն դրանք որևէ որոշման չէին բերելու:
Ստացվում է, որ Հերմինե Նաղդալյանը կամ այլ երկրի շահերն է սպասարկում կամ ուղղակի անգործունակ է և չի հասկանում, թե ինչ է անում, թե ինչ է կատարվում: Բայց ես երկրորդ տարբերակին չեմ հավատում:
2001 թվականին, երբ Հայաստանն ու Ադրբեջանը դարձան Եվրոպայի Խորհրդի անդամ, պարտավորվեցին ղարաբաղյան հակամարտությունը կարգավորել խաղաղ ճանապարհով, իսկ հիմա, երբ Ադրբեջանը կոպտորեն խախտել է այդ պարտավորությունը, մոնիթորինգ չի կազմակերպվում, զեկուցող չի նշանակվում: Կներեք, բաց այս կերպ սպասարկվում են Ադրբեջանի շահերը: Ինձ համար անհասկանալի է, թե ինչու է հայկական պատվիրակությունը թույլ տալիս դա:
-Պարոն Սաֆարյան, ես ճի՞շտ եմ հասկանում, որ ԵԽԽՎ-ում քառօրյա պատերազմի հարցի քննարկման ֆորմատը, որն առաջարկել էր հայկական պատվիրակությանը, ավելի թույլ է, քան՝ բանաձևերը, եթե դրանք ներկայացվեին:
-Միանշանակ, դա նույնն է, ինչ այն լսումները, որոնք կարող են լինել մեր խորհրդարանում, որոնց արդյունքում որոշում չի կայացվում: Հայկական պատվիրակությունը կամ ինչ-որ մեկը պետք է բանաձևով ներկայացնեին, որում կխոսվեր Ադրբեջանի կողմից հակամարտությունը խաղաղ ճանապարհով լուծելու միջազգային պայմանավորվածության խախտման մասին, որից հետո կնշանակվեր զեկուցող, ով հաջորդ ամիսներին պարբերաբար կգար և կարձանգրեր, թե ինչ է տեղի ունեցել: Սակայն սա չի արվել, հետագայում զեկույց չի պատրաստվելու, մենիթորինգ չի իրականացվելու, թեման փակվել է: Իսկ հայկական պավիրակությունն այս հանցագործության կատարողներից մեկն է, քանի որ հենց այդ պատվիրակության մասնակցությամբ է ամեն ինչ տեղի ունեցել և այդ պատվիրակությունը առարկություն չի ներկայացրել:
-Այս ամենինց հետո կարելի՞ է ենթադրել, որ մոտ ապագայում Հայաստանի դեմ շատ ավելի լուրջ ինչ-որ բան է արվելու և գոնե հայկական պատվիրակությունը տեղյակ է դրա մասին:
-Միանգամայն արդարացի մտահոգություն է: Մենք տեսանք՝ ինչպես է այսքան բանից հետո Հունաստանի պատգամավորը կանգնում ու խոսում Հայաստանի պատվիրակության և Հայաստանի նկատմամբ պատժամիջոցներ կիրառելու անհրաժեշտության մասին՝ ներկայացնելով, որ Հայաստանը պարտավորություններ է խախտել և աջակցություն չի ցուցաբերել Սարսանգի ջրամբարի զեկույցը կազմելիս: Սա խոսում է հենց Ձեր մտահոգության մասին:
Պետք է ասել, որ ձեռագիրը կրկնվում է, քանի որ Հայաստանի և Արցախի նկատմամբ նմանատիպ անգործություն և դավաճանություն ցուցաբերվեց նաև 2014 թվականին: Այն ժամանակ էլ պատերազմ էր բռնկվել Հայաստանի և Արցախի դեմ, սակայն մեր պատվիրակությունը նույն կերպ պահեց իրեն՝ զեկույցներ չներկայացրեց: Դրա փոխարեն մեր դեմ զեկույցներ ներկայացրեց Ադրբեջանը: Նույն ձեռագիրն է, ուղղակի Ադրբեջանը գործում է այլ պատգամավորների միջոցով:
-Մենք անընդհատ խոսում ենք հայկական պատվիրակության անգործության մասին, բայց մենք տեսանք, թե ինչպես ԵԽԽՎ նախագահը հայտարարեց, որ ղարաբաղյան հակամարտության թեման չեն ընդգրկում ընթացիկ թեմաների մեջ, քանի որ այդ մասին մի քանի ամիս առաջ ծավալուն քննարկում է եղել: Բայց չէ՞ որ իրավիճակ է փոխվել, ինչո՞ւ են ԵԽԽՎ-ում աչք փակում դրա վրա:
- Ես դրան վատ եմ վերաբերվում: Վատ եմ վերաբերվում նաև այն տեսակետին, որ հայկական պատվիրակությունը պետք է դուրս գա ԵԽԽՎ-ից, քանի որ այս կերպ Հայաստանին տանում են ադրբեջանիզացիայի: Հայաստանը չպետք է լքի այդ կառույցը, քանի որ մեկուսանալու է, ինչին փորձում է հասնել Ադրբեջանը: Ստացվում է, որ հայկական պատվիրակության ապաշնորհ, հնարավոր է նույնիսկ միտումնավոր քայլերի պատճառով, հարվածի տակ են հայտնվում արդեն Հայաստանի և Եվրախորհրդի հարաբերությունները, սա շատ վտանգավոր հետևանքներ կարող է ունենալ:
-Պարոն Սաֆարյան, մեր պատվիրակությունում նաև ընդդիմադիր ուժերի ներկայացուցիչներ կան, ինչո՞ւ են լռում նրանք:
-Ապշել կարելի է, քանի որ բոլորն իրենց պահում են նույն ձև: Նրանք իրենց վարքագծով չեն տարբերվում միմյանցից, անում են նույն սև գործը: Այն, ինչ Հայաստանի արտաքին քաղաքականությունն անում է խորհրդարանական ձևաչափով, շատ մտահոգիչ է:
-Հիմա ի՞նչ պետք է արվի...
-Լրագրողներից շատ բան է կախված: Երբ մեր պատվիրակությունը գա, նրանց պետք է հարց ուղղել, թե ինչու բանաձև չպատրաստվեց, ինչու մոնիթորինգ չսահմանվեց, չէ՞ որ այն կարող էր կանխել Ադրբեջանի հետագա հնարավոր ագրեսիան, ինչու 2014-ին հնարավորությունը բաց թողնվեց, ինչու 2014-15-ին Ադրբեջանի դեմ բանաձև չներկայացվեց: Նրանք պետք է պատասխանեն այդ հարցերին:
-Այսքանից հետո կարելի՞ է ենթադրել, որ այն խոսակցությունները, թե մեր հասարակությունը փոխվել է քառօրյա պատերազմից հետո, փուչիկ էին:
-Ցավոք, նրանք, ովքեր պետք է իրականում փոխվեին, չեն փոխվել, ոչ բոլորն են փոխվել: Որոշում կայացնողները կարծես չեն փոխվել: Բազմիցս ենք խոսել այն մասին, որ պատվիրակությունը պետք է փոխվի: Ես հրապարակայնորեն ասել եմ, որ Սերժ Սարգսյանը պարտավոր է Հերմինե Նաղդալյանին չեզոքացնել ԵԽԽՎ աշխատանքներից, որովհետև այդ կնոջ և նրա խմբի ելույթները տողատակերում սպասարկել են Ռուսաստանի շահերը: Հերմինե Նաղդալյանի և Վալենտինա Մատվիենկոյի մտերմությունը պատահական չէ, պատահական չէ նաև այն, որ Նաղդալյանի որդին Ռուսաստանի ԿԳԲ-ում է սովորում:
-Դավաճանության հո՞տ է գալիս:
-Իհարկե...Մենք արդեն երկար ժամանակ ենք խոսում, որ ԵԽԽՎ զեկույցների հետ կապված Հայաստանի ռազմավարությունը կործանարար է, պետք է փոխել այն: Հերմինե Նաղդալյանն ասում է, թե պետք չէ մասնակցել Հայաստանի դեմ զեկույցի քննարկմանը, պատկերացնո՞ւմ եք, զեկույցը Հայաստանի դեմ է, սակայն Նաղդալյանն ասում է եկեք բոյկոտենք: Սա հենց այն է, ինչ ուզում է Ռուսաստանը և Հերմինե Նաղդալյանը, ինչպես божий одуванчик լուծում է այդ խնդիրը: Խնդիրը լուծում են նաև պատվիրակության մյուս անդամները:
-Լավ, վերջին հարցը՝ կապված փոխզիջումների հետ: Երբ խոսք է լինում դրանց մասին, ակամայից մտաբերում ենք այն, որ Ադրբեջանը ցանկանում է Հայաստանի հարավային մասով սահմանակից լինել Թուրքիայի հետ, սա ի՞նչ վտանգներով է լի, եթե հաշվի առնենք այն, որ այս կերպ Հայաստանը զրկվելու է Իրանի հարևանությունից:
-Դա շատ վտանգավոր զարգացումների է բերելու, քանի որ այդ ժամանակ առաջանալու է ոչ թե Արցաախը, այլ Հայաստանը պաշտպանելու խնդիր: Սա բազմակոմբինացիա խաղ է Հայաստանի դեմ, իսկ մեր պատվիրակությունը և դիվանագիտությունը նպաստում է այդ խաղին:
Հարցազրույցը վարեց Արթուր Մնացականյանը:
