Մոտենում է Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցը. Ի՞նչ սպասելիքներ կարելի է ունենալ Թուրքիայի Հանրապետությունից. Արդյոք ի՞նչ կտա մեզ Ցեղասպանության միջազգային ճանաչումը. Մենք ի՞նչ և ինչպե՞ս ենք պահանջում Թուրքիայից: Այս և այլ հարցերի շուրջ Analitik.am-ը զրուցեց թուրքագետ Գևորգ Պետրոսյանի հետ:
- Պարոն Պետրոսյան, Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին ընդառաջ Թուրքիայի կողմից նախապատրաստական աշխատանքներ են տարվում: ՀՀ-ի կողմից այդ ուղղությամբ կատարվող աշխատանքներն, ըստ Ձեզ, բավարա՞ր են:
-Երկու կողմն էլ ակտիվորեն պատրաստվում է Ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին. յուրաքանչյուրն իր ձևով: Թուրքիայի արած քայլերի ու հայտարարությունների միջոցով ընդհանուր պատկեր ենք ստանում հարևան երկրում ժխտողական քաղաքականության արդի վիճակի մասին: Թուրքիան փորձում է արտաքնապես դրական քայլերի միջոցով փոփոխությունների պատրանք ստեղծել: Հայկական կողմից, տարատիպ միջոցառումների և գրականության տպագրությունից բացի, սպասում եմ ռազմավարության փոփոխություն, այսինքն` միջազգային ճանաչման վրա կենտրոնացումից անցում իրավական դաշտ՝ հարցը լուծելու համար:
- Ի՞նչ է պահանջվում հարցը իրավական հարթություն տեղափոխելու համար:
Ինչպես վերևում նշեցի, կարծում եմ, որ այս հարցը պետք է մեր օրակարգում լինի: Առնվազն պետք է միջազգային և տեղական լուրջ մասնագետներից հանձնաժողով ստեղծել, որը գնահատի Ցեղասպանության հարցն իրավական հարթություն տեղափոխելու հեռանկարները: Պայքարը պետք է ավելի բազմաճյուղ դարձնենք ու փորձենք նաև այլ տարբերակներ:
- Ըստ Ձեզ, 2015-ին ընդառաջ` Հայաստանը և Սփյուռքը որքանո՞վ են միասնական մոտեցումներում, ամեն ոք գիտի՞ իր անելիքը:
Կարծում եմ` ոչ միասնական մոտեցումը մեր գլխավոր խնդիրներից է: Ցեղասպանության խորհրդանշական 100-ամյակը կարող ենք օգտագործել ընդհանուր մոտեցումը հստակեցնելու և ավելի ուժեղ դիրքերից պայքարը շարունակելու համար: Երբ առավել համակարգված և միասնաբար գործենք, ապա առավել արդյունավետ կլինի, սա բնական է: Կարևոր է հասկանալ, թե մենք ինչ և ինչպես ենք պահանջում Թուրքիայից: Իսկ այս հարցում, գիտենք, որ որքան հայ կա, այնքան էլ կարծիք կա: Սա խանգարող հանգամանք է, և 100-րդ տարելիցի խորհուրդը կարող ենք ուղղել այս հարցը լուծելու համար:
- Հայոց ցեղասպանության ճանաչման հարցում հայկական կողմի վարած քաղաքականության մեջ կա՞ ինչ-որ բան, որ պետք է փոխել:
Կարծում եմ` հայաստանյան կողմի քաղաքականությունը ևս փոփոխության կարիք ունի: Որպես պետություն` մենք պետք է գոնե փորձենք Ցեղասպանության խնդիրն իրավական ճանապարհով լուծելու հարցին գնահատական տալ, հասկանանք, թե ինչպիսի հեռանկարներ կան, ինչ պետք է անել ու սպասել: Միջազգային ճանաչումն ունի իր կարևորությունը, սակայն պետք չէ ամբողջապես այդ ուղու վրա կենտրոնանալ, պետք է փորձել ռազմամավարությունը փոխել, նոր, ավելի արդյունավետ ուղիներ գտնել: Եվ 2015 թվականը նման փոփոխությունների պետք է ծառայի, թե չէ սպասել, թե խորհրդանշական այդ տարին բերելու է Թուրքիայի կողմից Ցեղասպանության ճանաչման, իրատեսական չէ: Հարցի մյուս կողմն էլ այն է, որ 100-ամյակը հարցի վերջը չէ, այլ այս տարեթիվը կարող ենք դարձնել նոր լուծումների և պայքարի նոր ձևերի համար սկիզբ:
- Հայ-թուրքական հարաբերությունների ներկա վիճակն ինչպե՞ս եք գնահատում:
-Հայ-թուրքական հարաբերություններն որպես այդպիսին, գոյություն չունի, իսկ կարգավորման գործընթացը կարգավորման նշույլ կարծես չի էլ պարունակում: Արձանագրությունների ապագան մշուշոտ է, կարծում եմ` ժամանակն է դրանք ընդհանրապես չեղյալ հայտարարել, քանի որ այն կորցրել է իր արդիականությունը: Նոր գործընթացի համար նոր փաստաթղթեր են անհրաժեշտ, ընդ որում, զգալի փոփոխված: Արձանագրությունների գոյությունը Թուրքիան կարող է ծառայեցնել սեփական շահերին: Հայ-թուրքական հարաբերություններում էլ արտաքնապես դրական փոփոխությունները, որոնք կարող է նախաձեռնել Թուրքիան, կծառայեն 2015-ին ընդառաջ սեփական խնդիրները լուծելուն:
- Վերջին 20 տարրիների ընթացքում անընդհատ խոսվում է հայ-թուրքական սահմանը բացելու մասին, սակայն մինչ օրս տեղաշարժ չկա: Ձեր կարծիքով, սահմանի բացումը հնարավո՞ր է: Եվ եթե այո` ե՞րբ:
-Կարճ հեռանկարում հայ-թուրքական սահմանի ամբողջական բացումն ու դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատումն այնքան էլ հավանական չէ: Սակայն, պետք չէ մոռանալ 2015 թվականի մասին, ինչի համար Թուրքիան կարող է օգտագործել նաև խորհրդանշական կերպով սահմանը մասամբ բացելու քայլը, որպեսզի մեղմի 100-ամյակի միջազգային էֆեկտը: Կարծում եմ` Էրդողանը հետագայում ևս փորձելու է խուսափել Հայաստանի հետ սահմանը բացելուց` շարունակելով Հայաստանը թուլացնելու քաղաքականությունն ու Բաքվին աջակցելու մարտավարությունը: Սակայն, արագ փոփոխվող Մերձավոր Արևելքում հստակ կանխատեսում անելը բարդագույն խնդիր է:
- Պարոն Պետրոսյան, վերջերս Ջեմալ փաշայի թոռն էր հյուրընկալվել Երևանում: Արդյոք ճիշտ ե՞ք համարում նման «հյուրընկալությունները», և առհասարակ, ներկա փուլում հայ-թուրքական երկխոսությունը հնարավոր համարո՞ւմ եք:
-Երկխոսությունը կարևոր է, քանի որ երկխոսության դեպքում ես հասկանում դիմացինիդ մտքերն այս կամ այն հարցի վերաբերյալ, ինչպես նաև փոխանցում ես քո սպասելիքը, քո ասելիքը: Հասան Ջեմալի պարագայում, եթե խուսափեինք երկխոսությունից, նախ չէինք իմանա նրա այս կամ այն հարցի վերաբերյալ դիրքորոշումը, և չէինք կարող փոխանցել մեր սպասելիքները, պահանջները: Հաճախ երկխոսություն անվան տակ թուրքական կողմը սեփական քարոզչությունն է իրականացնում: Մենք ևս պետք է օգտվենք երկխոսությունից և առաջ տանենք մեր տեսակետները: Այնպես որ, երկխոսությունը ժխտելու փոխարեն պետք է մենք էլ սկսենք մեր խնդիրները լուծել և օգտագործել մեր շահերի համար:
Հասմիկ Մովսիսյան
